نعيم دنيا جز فرش حصير و قرص خميرى هيچ نداشتم ، افتقار و احتياجم بر آن داشت كه خود پدر خويش شده راهى پيش گيرم ، طريق اسلاف شايسته ديدم . بىتشويق و تحريك احدى به مدرسهء بابله « 1 » ، كه يكى از مدارس شيراز است ، رفته ، حجره گرفته به درس و مشق مشغول شدم . از آنجا كه طبعى موزون داشتم ، به يك دو قصيده فرمانفرماى فارس « 2 » را بستودم ، مرسوم قليلى ، كه قوت لايموت شود ، مقرر داشت . به همان قناعت كردم و در تحصيل علوم چنان توسن همّت را گرم جولان كرده كه به سالى دو بر اقران پيشى گرفتم ، به نوعى كه هركس مىديد شگفتيها مىكرد و با آنكه منظرم زشت بود ، در نظر همه زيبا شدم . » « 3 » قاآنى چند سال هم در اصفهان به تحصيل رياضى و معارف اسلامى گذراند و بعد به شيراز بازگشت و به تدريس عروض و شرح ديوان خاقانى و انورى پرداخت ، تا آنكه در سال ( 1239 ه . ق ) شاهزاده حسنعلى ميرزا ، شجاع السلطنه ، فرزند فتحعليشاه ، به شيراز آمد و در تربيت وى اقدام كرد و انواع ملاطفت و مهربانى به‌جاى آورد . در اواخر همان سال ، شاهزاده حسنعلى ميرزا از طرف پدر فرمانفرماى خراسان شد و قاآنى را به همراه برد ، شاعر در مشهد تحت حمايت و تربيت آن شاهزاده به تحصيل رياضى و حساب مشغول شد و بنا به ميل و ارادهء او تخلص خود را ، كه تا آن زمان « حبيب » بود ، به قاآنى « 4 » تبديل كرد . قاآنى در خراسان رغبت بيشتر به شعر و شاعرى پيدا كرد و چون گشايشى در كارش پيدا شده و به گفتهء خود « بختش قوى ، كيسه‌اش فربه ، خواسته‌اش زياد ، سيم و زرش از قطمير به قنطار و دراهم و دينارش از آحاد به الوف » « 5 » رسيده بود ، مبالغ زيادى براى گردآوردن دواوين استادان قديم صرف كرد و كتب بسيار از ادبى و غير ادبى فراهم آورد و به تعليم و تعلم مشغول شد . بدين‌سان شاعر مدتى در خدمت و منادمت حسنعلى ميرزا ، فرمانفرماى خراسان به سر برد تا آنكه در سال ( 1242 ه . ق ) حكومت كرمان و يزد به شاهزادهء مزبور تفويض شد و او با همان لشكر خراسانى ، كه ملازمش بود ، به محل مأموريت خود عزيمت كرد .

--> ( 1 ) . باهليه يكى از محلات شيراز است كه آن را بابله گويند و مدرسه‌اى كه در اين محل واقع است و به نام آن خوانده مىشود ، مدفن عده‌اى از اولياى حق ، از جمله منذر بن قيس است . ( 2 ) . حسينعلى ميرزا فرمانفرما . ( 3 ) . ترجمهء حال قاآنى به قلم خود او ، گزارش آكادمى علوم شوروى ، 1927 . ( 4 ) . به نام اكتاى قاآن ، فرزند شاهزاده حسنعلى ميرزا . ( 5 ) . ترجمهء حال قاآنى به قلم خود او .